Soạn bài tính thống nhất về chủ đề của văn bản

Soạn bài tính thống nhất về chủ đề của văn bản

I. Hướng dẫn tìm hiểu câu hỏi phần bài học

1. Chủ đề văn bản

a. Trong văn bản Tôi đi học, tác giả đã nhớ lại kỉ niệm sâu sắc trong thời thơ ấu của mình trong buổi tựu trường đầu tiên. Buổi tựu trường ấy đã để lại trong lòng tác giả những rung động thiết tha, những cảm xúc sâu sắc, khó quên.

b. Chủ đề của truyện ngắn “Tôi đi học”: truyện đã tái hiện lại tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của một chú bé lần đầu tiên trong đời được mẹ đưa đến trường. Qua đó thể hiện tình yêu quê hương thiết tha, nhẹ nhàng, êm ả, lòng yêu mến tuổi thơ.

c. Chủ đề văn bản chính là vấn đề chính mà văn bản biểu đạt.

2. Tính thống nhất về chủ đề của văn bản

a. Căn cứ vào tiêu đề: Tôi đi học, các từ ngữ ở trong văn bản, nội dung mà văn bản diễn đạt để ta biết tác giả nói về buổi tựu trường đầu tiên.

b. Các từ ngữ, hình ảnh chứng tỏ tâm trạng hồi hộp trong buổi tựu trường đã in sâu trong lòng nhân vật tôi suốt cuộc đời.

– “Tôi quên thế nào được những cảm giác trong sáng ấy nảy nở trong lòng tôi”.

– “Hàng năm, cứ vào cuối thu, lá ngoài đường rụng nhiều lòng tôi lại náo nức những kỉ niệm mơn man”.

– “Mỗi lần thấy mấy em nhỏ rụt rè dưới nón mẹ lần đầu tiên đi đến trường lòng tôi lại thấy tưng bừng, rộn rã”.

c. Những chi tiết nêu bật cảm giác mới lạ xen lẫn bỡ ngỡ của nhân vật tôi khi cùng mẹ đến trường, khi cùng các bạn vào lớp.

Sự khác biệt trong cùng một sự vật trước và trong buổi tựu trường.

Sự vật Trước khi đến trường Trong buổi đến trường
Con đường làng Tôi đã quen lắm, đi lại nhiều lần Lần này tự nhiên thấy lạ
Trường Mĩ Lí + Có ghé lại trường một lần.

+ Không có cảm tưởng nào khác là nhà thường cao ráo và sạch sẽ hơn các nhà trong làng.

+ Là một nơi xa lạ.

+ Vừa xinh xắn vừa oai nghiêm như cái đình làng sân nó rộng hơn, mình nó cao hơn.

+ Đâm ra lo sợ vẩn vơ.

Cảm giác mới lạ, bỡ ngỡ : ngập ngừng e sợ, cảm thấy mình chơi vơi lúc này : tôi cảm thấy như quả tim tôi ngừng đập, giật mình lúng túng, trông hình gì treo trên tường tôi cũng thấy lạ và hay hay.

a. Văn bản có tính thống nhất khi các từ ngữ, các câu văn, đoạn văn đều tập trung biểu đạt chủ đề đã xác định. Tính thống nhất của văn bản phải được thể hiện ở cả hai mặt nội dung và hình thức.

II. Luyện tập

Câu 1. Phân tích tính thống nhất về chủ đề của văn bản “Rừng cỏ quê tôi’’.

a. Đối tượng mà văn bản đề cập đến đó là rừng cỏ ở quê hương. Vấn đề tác giả muốn nói tới : vẻ đẹp của rừng cọ và sự gắn bó của rừng cọ đối với cuộc sống con người.

– Văn bản gồm có ba phần :

+ Phần mở bài (câu đầu tiên) : Niềm tự hào về rừng cọ.

+ Phần thân bài (ba đoạn tiếp theo) :

++ Đoạn 1 : Vẻ đẹp của cây cọ.

++ Đoạn 2 : Sự gắn bó của tác giả với cây cọ.

++ Đoạn 3 : Sự gắn bó của cây cọ với cuộc sống của người dân sông Thao.

+ Phần kết bài (còn lại) : Tình cảm gắn bó của người dân sông Thao với rừng cọ.

– Trình tự trên của văn bản là không thể thay đổi vì đó là một trình tự mạch lạc, hợp lí, chặt chẽ.

b. Chủ đề của văn bản : Ngợi ca vẻ đẹp của rừng cỏ và qua đó nói lên tình cảm gắn bó của người dân sông Thao với cây cọ của quê hương mình.

c. Chứng minh sự thể hiện chủ đề :

– Từ ngữ, hình ảnh miêu tả rừng  cọ : “Thân cọ vút thẳng trời, búp cọ vuốt dài như thanh kiếm… Lá cọ xòe tròn xòe ra nhiều phía.’’

– Từ ngữ, hình ảnh nói lên sự gắn bó của rừng cọ với con người : “Căn nhà tôi núp dưới bóng cọ. Ngôi trường tôi học cũng khuất trong rừng cọ. Ngày ngày đến lớp tôi đi trong rừng cọ… Chiếc chổi cọ để quét nhà… Mẹ đựng hạt giống đầy món lá cọ… chị đan nón lá cọ… câu hát về lá cọ’’.

d. Những từ ngữ thể hiện chủ đề văn bản

– “Chẳng có nơi nào đẹp như sôn Thao quê tôi, rừng cọ trập trùng’’.

– “Cuộc sống quê tôi gắn bó với cây cọ.’’

– “Người sông Thao đi đâu cũng nhớ về rừng cọ quê mình.’’

Câu 2. Một bạn dự định viết một số ý sau trong bài văn chứng minh luận điểm “Văn chươn làm cho tình yêu quê hương đất nước trong ta thêm phong phú và sâu sắc’’. Em hãy thảo luận xem ý nào cho bài văn lạc đề.

Dàn ý của bạn làm gồm có :

a. Văn chương làm cho những hiểu biết của ta về quê hương đất nước thêm phong phú và sâu sắc.

b. Văn chương lấy ngôn từ làm phương tiện biểu hiện.

c. Văn chương làm ta thêm tự hào về vẻ đẹp của quê hương đất nước, về truyền thống tốt đẹp của ông cha ta.

d. Văn chương giúp ta yêu cuộc sống yêu cái đẹp.

e. Văn chương nung nấu trong ta lòng căm thù bọn giặc cướp nước ; bọn bán nước và hung đúc ý chí quyết tâm hi sinh để bảo vệ nền độc lập, tự do của Tổ quốc.

Ta thấy ý (b) và (e) là không hợp lí vì :

– Yêu cầu cần chứng minh là tác dụn của văn chương trong việc bồi dưỡng tình yêu quê hương đất nước.

– Ý (b) thiên về đặc trưng của ngôn ngữ văn chương.

– Ý (e) xa đề, nó biểu hiện một ý khác.

Câu 3. Nhận xét

– Hệ thống dàn ý của bạn chưa phản ánh được thật chính xác diễn biến tâm trạng của nhân vật tôi.

– Một số ý chưa hợp lí ý (c) và ý (h) không thể hiện diễn biến tâm trạng.